|
Sarajevska rock scena
Sarajevska pop rock-scena od 1960-1990
Pocetkom sezdesetih godina u
Sarajevu se formira nekoliko vokalno-instrumentalnih sastava: Eho 61,
Plavi dijamanti, Lutalice, Pauci i Indeksi. Iz ovih grupa
postepeno ce niknuti nekoliko znacajnih
pop grupa, posebno INDEKSI i BIJELO DUGME i solo pjevaca, medu
kojima je najznacajnijii Zdravko
Colic, koji ce biti kreatori i nosioci Sarajevske pop rok
scene. Kako je sarajevska pop rok scena trajala
preko 30 godina, izbacila je tri generacije pop rok muzicara,
koji su osamdesetih cinili sam
vrh jugoslovenske pop rok scene. S obzirom na znacaj i
kvalitet te scene moze se govoriti i o pop
rok skoli, koja je dala znacajan obol pop kulturi Sarajeva i
BiH.
S obzirom na vremensku
ogranicenost ovog termina, tesko je detaljnije govoriti o
sarajevskoj pop rok sceni ili "Sarajevskoj pop rok skoli" i
njenom razvoju tokom protekle tri decenije, ali izdvojit cu,
ne samo kao kronicar, vec i aktivni ucesnik u njenom razvoju,
one najbitnije periode njenog postojanja, djelovanja, kao i
utjecaja na kulturna muzicka zbivanja i kretanja u drugim
muzickim centrima, te afirmaciju rok kulture u svim oblastima
umjetnosti i njenoj snaznoj prisutnosti u nasem muzickom
zivotu, kao i sirem emotivnom i umjetnickom prostoru.
Krajem pedesetih i pocetkom
sezdesetih godina Sarajevo je poprilicno udaljeno od glavnih
strujanja u umjetnickom, javnom i kulturnom zivotu zemlje. U
odnosu na Beograd, Zagreb, Ljubljanu, koji, iako sa izvjesnim
zakasnjenjem, ipak znatno brze prate sve relevantne trendove,
zanrove i zbivanja u svijetu, Sarajevo ima ulogu autsajdera,
koje sa jednom novom mladom generacijom muzicara tek
najavljuje bitne preokrete na muzickom podneblju ex. SFRJ.
Pocetci sa Indexima
Pocetkom
sezdesetih godina formiraju se prvi tzv.
vokalno-instrumentalni sastavi EHO 61, PLAVI DIJAMANTI
i PAUCI. Ipak, najznacajnijii predstavnik te prve
generacije sarajevskih muzicara je grupa INDEKSI.
Prvu postavu cine Slobodan Milosavljevic, Sefko
Aksamija, Ismet Arnautalic, Nedim Hadzihasanovic i Alija
Hafizovic. U periodu od 1963. do 1966.
godine INDEKSI dozivljavaju znacajne
personalne promjene. Na mjesto solo gitariste dolazi
Slobodan Kovacevic Bodo, kao i bas gitarista Fadil Redzic iz
grupe LUTALICE, a mjesto pjevaca preuzima Davorin Popovic iz
grupe PAUCI. Tu im se jos pridruzuje
Kornelije Bato Kovac-orgulje i Djordje
Kisic-bubnjevi. Tokom slijedece tri decenije rada
grupa je dozivjela jos mnoge bitne personalne promjene, ali
trio Slobodan Kovac Bodo, Fadil Redic i Davorin
Popovic ostaju njena konstanta, koja autorskim radom
postaje zastitnim znakom i imidzom grupe. INDEKSI su bili
bitna prekretnica za muzicka zbivanja na sarajevskoj pop rok
sceni, pa i sire. Ujedno, bili su pravi mali rasadnik muzicara
koji su tu sticali prva znacajna iskustva i nakon uspjesne
saradnje, odlazeci od njih, kasnije osnivali svoje grupe koje
su odigrale znacajnu ulogu u daljim muzickim zbivanjima i u
drugim gradovima.
Nakon saradnje sa INDEKSIMA
(u periodu od 1966. do 1968.) Kornelije Bata Kovac odlazi u
Beograd i osniva svoju, tada avangardnu KORNI GRUPU, a Djordje
Novkovic, koji dolazi na njegovo mjesto, nakon krace saradnje
odlazi u Zagreb, i formira novu hit grupu "PRO ARTE". Na
mjesto orguljasa iz grupe CICAK 1969. godine dolazi Ranko
Rihtman, koji sa INDEKSIMA ostaje sve do pocetka rata i svojim
radom u mnogome doprinosi kvalitetu grupe.
Pioniri sarajevske scene..
Sarajevska pop scena 1966. godine dobija i
svoj prvi festival popularne muzike "Vas slager sezone",
koji prerasta i postaje tradicionalna parada pop produkcije.
Pobjednik ovog prvog festivala je mladi kantautor
Kemal Monteno sa kompozicijom "Lidija". Monteno je
izrastao u jednog od nasih najoriginalnijih autora,
kompozitora i pjevaca, koji je umnogome doprinijeo afirmaciji
sarajevske pop scene. Uspjesno je saradivao sa grupom
INDEKSI, AMBASADORI i mnogim
pjevacima.
Uz INDEKSE, kao pionire
sarajevske pop rok scene, bitnu ulogu u formiranju njenog
muzickog izraza 60-tih godina odigrale su
grupe CICAK i KODEKSI, a
koje nastaju od clanova grupe PLAVI DIJAMANTI.
Ove grupe su bile pravi poligon i rasadnik muzicara, koji su
sljedecih godina pa i decenija na najbolji nacin predstavljali
sarajevsku pop rok scenu. Dakle, nakon razlaza clanova
grupe PLAVI DIJAMANTI, njen idejni tvorac i gitarista Eduard
Bogeljic formira novu grupu KODEKSI, a Milic Vukasinovic i
Mahmut Ferovic u saradnji sa Rankom Rihtmanom, Draganom
Danilovicem i Zoranom Redzicem, grupu CICAK.
U taj stalni krug promjena i
previranja na sarajevskoj pop rok sceni 1966.
godine ulazi i sesnaestogodisnji Goran
Bregovic, koji je
nakon grupa IZOHIPSE I BESTIJE
prva znacajnija iskustva sticao sa grupom
KODEKSI u kojoj je
svirao bas gitaru. Tu su bili jos Eduard
Bogeljic-solo gitara,
Zeljko Bebek-ritam gitara, Ismeta Dervoz-glas
i Paganoto Lucijano-bubnjevi. Goran Bregovic
se u KODEKSIMA
zadrzao kratko, ali njegovo vrijeme tek dolazi.
Ispaljivanje u Barutani
Sve vise se prate aktivna aktuelna muzicka zbivanja u svijetu.
Slusaju se strane radio stanice i popularne muzicke emisije, a
ponajvise Radio Luksemburg. U nedostatku autorskih djela na
koncertima su se izvodile pjesme svjetskih asova rok muzike.
Posebno se insistiralo na izvodackom umijecu kao i sto boljoj
i vjernijoj reprodukciji originala. U tome su INDEKSI bili
uzor mnogim grupama i izvodacima, stekavsi reputaciju pravih
majstora na svojim instrumentima i ravnopravno se noseci sa
najboljim iz drugih gradova: TIME iz Zagreba, KORNI
GRUPOM iz Beograda, SEPTEMBAR iz LJUBLJANE...
Pored popularnih klupskih
prostora i mjesta za koncerte i zabavu: "Sloge", "Fisa", "Skenderije"
i "Doma mladih", u podrumu studentskog doma "Mladen Stojanovic"
djelovao je prvi andergraund (underground) klub "Barutana". U
kratkoj istoriji "Barutane" svirali su i kalili se mnogi
sarajevski bendovi, ali je ostala zapamcena po programima "Cicak
plus Cicak", gdje su zajedno nastupali grupa CICAK i autor
ovog teksta, kao voditelj i organizator programa. To je, moze
se reci, bila i prva avangardna i altelrnativna klubska scena
u ex. SFRJ, gdje su se redoovno slusala najaktuelnija muzicka
ostvarenja, pratili aktuelni muzicki zanrovi u svijetu, a
posebno predstavnici progresivnog talasa, andergraunda,
psihodelik roka, americkog folka, te predstavnika protestne
pjesme i hipi pokreta. Tu su se okupljali umjetnici, pjesnici,
slikari i muzicari.
Grupa CICAK ulazi u istoriju
domaceg roka kao grupa koja je svirala maraton u trajanju od
26 sati, za Novu 1970. godinu u Domu mladih. Ovaj rekord u
duzini sviranja obaraju KODEKSI za Novu 1971. godinu, takoder
u Domu mladih, svirajuci maraton od 32 sata.
Ambasadori pop-rock zvuka..
Krajem sezdesetih godina na sarajevsku scenu izlazi grupa
AMBASADORI koja donosi dosta svjezine,
posebno zahvaljujuci duvackoj sekciji Andreja
Stefanovica-saksofon i Kresimira Vlasica - truba, a
tu su jos Slobodan Vujovic-kompozitor i gitarista Pero
Stojanovic, Vlado Pravdic i mladi pjevac Zdravko Colic,
koji kasnije prelazi u KORNI GRUPU nakon koje
nastavlja solo karijeru, koja postaje fenomen
sarajevske i jugoslvoenske pop rok scene.
U grupi AMBASADORI nakon
Zdravka Colica na mjestu pjevaca izmjenjuju se Ismeta Dervoz,
Jasna Gospic, Hari Varesanovic, koji kasnije takoder
nastavljaju uspjesne solo karijere.
Sarajevske grupe sve vise
prostora na svojim koncertima daju autorskim djelima. Dolazi
vrijeme autorskog, kompozitorskog, izvodackog i uopste
umjetnickog dokazivanja. INDEKSI prerastaju u bend cijenjen u
svim krajevima bivse Jugoslavije, kao predstavnik progresivnog
muzickog izraza. Snimaju pjesme "Plima", "Svijet u kojem zivim"
i dvanaestominutnu kompoziciju "Negdje na kraju u zatisju",
nastalu u saradnji sa autorom ovog izlaganja kao tekstopiscem,
sa kojom najavljuju jedan potpuno novi nacin muzickog izraza i
razmisljanja. Razbijaju sve dotadasnje ustaljene muzicke forme
izlazeci iz okvira vec standardnih klisea muzicke produkcije
trominutnih pjesama.
Bez obzira na duzinu trajanja i to u konkurenciji trominutnih
hitova, pjesma "Negdje na kraju u zatisju"
biva proglasena za najslusaniju pjesmu 1970.
godine. Slijedeci ovaj primjer INDEKSA grupe
TIME i KORNI GRUPA na svojim albumima
upustaju se u slicne eksperimente pisuci pjesme izvan
trominutnih formi i ogranicenja.
Sarajevo
preuzima primat....
Zahvaljujuci svojim predstavnicima sarajevska pop rok scena
sve vise skrece paznju drugih, do tada vodecih centara
Beograda, Zagreba, Lubljane i Novog Sada, nagovjestavajuci da
je uskoro spremna da prevazidje tu njihovu visegodisnju
dominaciju i preuzme ulogu centra muzickog zbivanja.
Rok muzika otvara prostor za
izrazavanje jednoj novoj avangardnoj generaciji koja istrazuje
i trazi nove forme i stil zivota i predstavlja sinonim slobode
za mlade. Ona izrazava njihov bunt protiv terora, borbu za
gradjanska prava i ljudske slobode, mir i ljubav u svijetu.
Zato se ne treba cuditi kada cuveni engleski kriticar Me Luhan
proglasava rok muziku "najunivezalnijim jezikom danasnjice".
To je bilo vrijeme promjena. Rok muzika putem svojih vrhunskih
predstavnika ulazi u sve segmente umjetnosti i filozofije.
Prisutna je u filmu, slikarstvu, knjizevnosti i namece se kao
nova kultura misljenja i izrazavanja - kao rok kultura.
Sarajevska pop rok scena dozivljava punu afirmaciju i postaje
centar zbivanja drugom polovinom sedamdesetih godina, izlaskom
na scenu nase najvece i najuspjesnije rok grupe BIJELO
DUGME. Pojavom ove grupe sarajevska pop rok scena
dobija i novi muzicki izraz koji sadrzi jednu uspjesnu
mjesavinu folk i rok muzike. Za rane radove BIJELOG
DUGMETA, kao i njihove prve albume, muzicki
kriticari koriste termine pastirski rok, sevdah rok (spoj
sevdaha i roka). Njihov mega hit "Tako ti je
mala moja kad ljubi Bosanac", sa drugog albuma
"Sta bi dao da si na mom mjestu", stice
veliki broj sljedbenika u svojim pjesmama sa dodacima
pozajmljenim iz dzeza, bluza, roka, pa cak i klasicne muzike.
Idejni tvorac i voda nase
najvece rok grupe Goran Bregovic, karijeru je zapoceo u
sarajevskim grupama IZOHIPSE i BESTIJE, da bi prva znacajnija
muzicka iskustva sticao sa KODEKSIMA, a prvi put autorski
oglasio u grupi JUTRO, nakon koje osniva BIJELO DUGME. Tokom
visegodisnje burne karijere grupa je imala vise personalnih
izmjena, ali najznacajnije uspjehe je postigla u postavi:
Goran Bregovic, Zeljko Bebek, Zoran Redic, Ipe Ivandic, Vlado
Pravdic i Laza Ristovski.
Najvecu krizu grupa je imala
1984. godine, kada ju je u aprilu napustio pjevac Zeljko Bebek.
Na njegovo mjesto dolazi Mladen Vojicic Tifa, da bi ga nesto
poslije zamijenio Alen Islamovic. O BIJELOM DUGMETU su pisani
feljtoni, u polemikama za i protiv ukrstala su se najpoznatija
novinarska pera, bili su predmet diskusija mnogih politickih
foruma, imali su problema i sa zakonom. O svemu tome pisane su
knjige, a Bregoviceva izuzetna kameleonska sposobnost
prilagodjavanja i reagovanja na impulse savremene rok scene
omogucuje mu da uspjesno prebrodi sve rokerske oluje i bure na
svom visegodisnjem putu i udje u legendu kao tvorac, autor i
kompozitor nase najvece, najuspjesnije i najpopularnije grupe
koja je djelovala na podneblju ex.SFRJ, predstavljajuci
sarajevsku rok scenu u njenom najboljem izdanju.
U periodu slavnog pohoda BIJELOG
DUGMETA u drugoj polovini 70-tih godina
sarajevsku pop rok scenu sa manje i vise uspjeha predstavljaju
i grupe TESKA INDUSTRIJA, COD, REZONANSA, VOZDRA, koje
iza sebe ostavljaju nekoliko vrijednih ostvarenja. Kao
kantautor posebno se izdvaja i Jadranka Stojakovic.
Novi primitivizam
Krajem 70-tih i pocetkom
80-tih na sarajevsku scenu izlazi jedna nova generacija pod
nazivom Novi primitivizam (New Primitivs), koja je imala
predstavnike u grupama ZABRANJENO PUSENJE, ELVIS J. KURTOVIC,
da bi im se nesto kasnije, na kratko, pridruzili BOMBAJ STAMPA
i PLAVI ORKESTAR. Rok muzika nije bila jedina forma
izrazavanja novih primitivaca. Pored izdavanja ploca,
koncertnih nastupa i promocija njihova ideja, bila je medijski
najprisutnija u radio emisiji omladinskog programa. "Top lista
nadrealista", koja je ujedno bila i njihov promotivni poligon.
Nesto kasnije "lista" nalazi svoj prostor i u televizijskom
programu. Izlaskom na scenu novih primitivaca ili New
primitivsa, sarajevska muzicka scena je jos jednom dobila na
svjezini ocuvavsi i uspjesno braneci primat
najaktuelnijeg muzickog centra u
bivsoj SFRJ.
 
Ova najnovija ili treca
generacija sarajevske pop rok skole vecinom je stasala i
sticala iskustva u programima koje sam vodio i organizovao u "Slozi",
u periodu od 1977. do 1982. godine. Tada su nastupali u
anonimnim grupama
ZAOKA, FLOTA, TOP, LUCIFER, ZNAK
SRECE, PRVI CIN, KAKO KAD, MALI PRINC, ROK APOTEKA, TINA,
POSLJEDNJI AUTOBUS, PARADOKS, OZBILJNO PITANJE, VELIKA
PORODICA, LINIJA ZIVOTA...
Pored novih primitivaca iz
pomenutih grupa izrasli su muzicari koji su formirali nove
bendove
CRVENA JABUKA, MERLIN, TIFA
BEND, VALENTINO, HARI MATA HARI, GINO BANANA,
a koji su godinama
predstavljali sami vrh domace muzicke scene.
Sarajevska pop rok scena je imala predstavnike u svim muzickim
zanrovima. Takoder, najuspjesniju varijantu domaceg hevi
metala (heavy metal) prezentovale su grupe
VATRENI POLJUBAC, DIVLJE JAGODE
i FORMULA 4.
U sarajevskom Domu mladih sam
1986. godine organizovao prvi "Yu haevy metal fest" na kome
nastupaju najuspjesniji predstavnici ovog muzickog zanra iz
svih krajeva ex.SFRJ. "Yu haevy metal fest" postaje
tradicionalna parada teskometalnog roka i jedinstvena
manifestacija koja se odrzavala svake godine u novembru
mjesecu u Domu mladih sve do pocetka rata.
Sarajevska pop rok scena ili pop rok skola ce u muzickim
analima ostati zabiljezena kao njen fenomen, upravo
zahvaljujuci najboljim djacima i "zlatnim predstavnicima",
koji su svojim pjesmama u protekle tri decenije izrazavali
jedinstven sarajevski duh, sastavljen od raznih kultura i
tradicije tako isprepletenih i usko vezanih stoljecima. Upravo
u tim raznolikim kulturnim tradicijama, a sastavljenim na
jednom mjestu, kao izvoru autorske inspiracije, daju onaj
specificni muzicki izraz u rok kulturi ovoga grada,
zabiljezenim pjesmama od kojih su mnoge prevazisle vremenska
ogranicenja i usle u antologiju muzike ovog podneblja.
|
