|
Bosna i
Hercegovina
Bosna
i Hercegovina je drzava u jugoistocnom dijelu Evrope,
smjeSTena na zapadu Balkanskog poluotoka. Sa sjevera,
zapada i juga granici sa Hrvatskom, a sa istoka sa
Srbijom i Crnom Gorom. Glavni grad zemlje je Sarajevo.
Nezavisnost je stekla 5. aprila 1992. godine nakon
raspada bivse Jugoslavije. Prema međunarodnim
procjenama, ukupno stanovniSTvo je otprilike 3.950.000.
Najvazniji podaci o
drzavi Bosni i Hercegovini...
Sluzbeni naziv drzave:Bosna
i Hercegovina
Zastava:
CMYK:
Blue: C:40 M:0 Y:0 K:0
Yellow: C:0 M:20 Y:100 K:0
Grb BiH
| Himna: |
MP3 format
 |
| PovrSIna: |
51 230 km2 |
| Stanovni?vo(1991): |
4.4 mil. |
| StanovniSTvo(1997): |
3.7 mil. |
| Glavni grad: |
Sarajevo |
| Valuta: |
Konvertibilna marka (KM) |
| Vrijeme: |
GMT +1 |
| Pozivni broj: |
00387 |
ZAKON O GRBU BOSNE I HERCEGOVINE:
Clan 1.
Ovim zakonom se ureduje oblik i
izgled grba Bosne i Hercegovine, kao i njegova upotreba od
strane institucija Bosne i Hercegovine.
Clan 2.
Grbom Bosne i Hercegovine
predstavlja se Bosna i Hercegovina i grb se istice kao simbol
Bosne i Hercegovine.
Clan 3.
Grb Bosne i Hercegovine se
upotrebljava u skladu sa odredbama ovog zakona na nacin kojim
se promovira ugled i dostojanstvo Bosne i Hercegovine.
Clan 4.
Grb Bosne i Hercegovine je
plave boje i u obliku ?ita sa za?ljenim zavr?tkom. U
gornjem desnom uglu ?ita nalazi se trokut zute boje.
Paralelno lijevoj strani ovog trokuta proteze se red bijelih
zvijezda petokraka.
Clan 5.
Izgled i graficko rje?nje grba
Bosne i Hercegovine su dati u Aneksu, koji cini sastavni dio
ovog zakona.
Clan 6.
1. Grb Bosne i Hercegovine ne
mo? se upotrijebiti kao robni ili usluzni zig, uzorak ili
model, niti kao bilo koji drugi znak za obiljezavanje robe ili
usluga.
2. Kada je to predvideno posebnim propisima, grb Bosne i
Hercegovine se moze upotrebljavati kao sastavni dio drugih
simbola ili obiljezja.
3. Slobodna je upotreba grba Bosne i Hercegovine u umjetnicke
i obrazovne svrhe, pod uslovom da ne naru?va ugled i
dostojanstvo Bosne i Hercegovine.
Clan 7.
Ministarstvo civilnih poslova i
komunikacija Bosne i Hercegovine je nadlezno za reguliranje
proizvodnje grba Bosne i Hercegovine.
Clan 8.
Grb Bosne i Hercegovine se ne
mo? upotrebljavati na javnom mjestu ukoliko je o?ecen ili
svojim izgledom nepodoban za upotrebu i takav grb se povlaci
iz upotrebe.
Clan 9.
1. Grb Bosne i Hercegovine se
zvanicno istice i koristi na sljedeci nacin:
I na ulazima u sve zgrade Predsjedni?va Bosne i
Hercegovine, Vijeca Ministara i njegova tri Ministarstva,
Parlamentarne Skup?ine Bosne i Hercegovine, Ustavnog suda,
Stalnog komiteta za vojna pitanja, Komisije za ljudska prava,
Centralne banke i Stalne izborne komisije nakon njenog
formiranja, kao i na ulazu u sve druge institucije Bosne i
Hercegovine i druge institucije kojima ove institucije o
pecatu upravljaju.
II Na zgradama svih ambasada i konzulata Bosne i
Hercegovine.
III Kao dio pecata Bosne i Hercegovine i u skladu sa
Zakonom Bosne i Hercegovine.
IV U zvanicnoj prepisci, pozivnicama, vizitkartama i
slicnim dokumentima koja koriste clanovi Predsjedni?va,
Vijeca ministara, kopredsjedavajuci i dopredsjedavajuci,
ministri i njihovi zamjenici, predsjednici skup?inskih domova
Parlamenta Bosne i Hercegovine i njihovi zamjenici, te druge
institucije Bosne i Hercegovine, kao ?o je napomenuto u
paragrafu i).
V Na zvanicnim prevoznim sredstvima koja koriste
drzavni zvanicnici.
VI Na granicnim prijelazima Bosne i Hercegovine.
2. U svim slucajevima navedenim u predhodnom paragrafu, nece
moci biti izlozen ni jedan drugaciji grb iz Bosne i
Hercegovine zajedno sa ovim grbom Bosne i Hercegovine.
Clan 10.
Upotreba grba Bosne i
Hercegovine je dozvoljena:
1. Na zgradama gdje entitetska, kantonalna, gradska i opcinska
tijela, unutar Bosne i Hercegovine, imaju svoja sjedi?a, kao
i u ceremonijalnim prostorijama ovih zgrada;
.2. Prilikom zvanicnih medunarodnih posjeta, takmicenja i
drugih skupova (politickih, naucnih, kulturnoumjetnic nih,
sportskih i drugih) na kojima Bosna i Hercegovina ucestvuje
ili je predstavljena.
3. U svim drugim slucajevima, sem ako je kori?enje grba u
suprotnosti sa ovim zakonom.
Clan 11.
Kada je grb Bosne i Hercegovine
izlo?n zajedno sa jednim ili vi? stranih grbova ili slicnih
simbola, grb Bosne i Hercegovine bit ce postavljen na pocasno
mjesto, kako slijedi:
I u sredi?u kruga gledano sprijeda, ako ostali
grbovi obrazuju krug;
II u sredi?u polukruga gledano sprijeda, ako
ostali grbovi obrazuju polukrug;
III na pocetku niza drugih grbova, ako drugi grbovi
obrazuju niz;
IV na pocetku grupe drugih grbova, ako drugi grbovi
obrazuju grupu.
Clan 12.
Nepo?ivanje grba Bosne i
Hercegovine je kaznjivo. Entiteti ce usvojiti potrebne propise
u roku od dva mjeseca od dana stupanja na snagu ovog zakona.
Clan 13.
Ovaj zakon stupa na snagu sedam
dana nakon objavljivanja u "Sluzbenom glasniku BiH".
ZAKON O ZASTAVI BOSNE I
HERCEGOVINE:
Clan 1.
Ovim zakonom ureduje se oblik i
izgled zastave Bosne i Hercegovine, kao i njeno isticanje na
nivou drzave Bosne i Hercegovine.
Clan 2.
Zastavom Bosne i Hercegovine
predstavlja se Bosna i Hercegovina i zastava se istice kao
simbol Bosne i Hercegovine.
Clan 3.
Zastava Bosne i Hercegovine je
plave boje. Desno od centra nalazi se trougao zute boje.
Paralelno lijevoj strani trougla, od gornjeg ruba zastave do
donjeg ruba, proteze se red bijelih petokrakih zvijezda.
Zastava je pravougaonog oblika. Odnos izmedu duzine i ?rine
zastave je 1:2.
Clan 4.
Mjere i tehnicke specifikacije
u vezi sa likovno grafickim rje?njem i dimenzijama zastave
Bosne i Hercegovine koje se nalaze u prilogu ovog zakona cine
njegov sastavni dio.
Clan 5.
Zastava Bosne i
Hercegovine se zvanicno istice na nivou drzave Bosne i
Hercegovine na slijedeci nacin:
I na svim zgradama Predsjedni?va Bosne i Hercegovine,
Vijeca ministara i njegova tri ministarstva, Parlamentarne
skup?ine Bosne i Hercegovine, Ustavnog suda Bosne i
Hercegovine, Stalnog komiteta za vojna pitanja, Komisije za
ljudska prava, Centralne banke i Stalne izborne komisije nakon
njenog formiranja, kao i na bilo kojoj drugoj zgradi
zajednickih institucija ili institucije kojom upravljaju
zajednicke institucije ili koja je odgovorna zajednic kim
institucijama;
II na svim zgradama diplomatskokonzularnih predstavni?
tava Bosne i Hercegovine;
III prilikom sluzbenog odlaska clanova Predsjedni?va
Bosne i Hercegovine u inostranstvo i njihovog povratka iz
inostranstva u Bosnu i Hercegovinu;
IV na sluzbenim prevoznim sredstvima koja koriste clanovi
Predsjedni?va Bosne i Hercegovine;
V prilikom svih zvanicnih medunarodnih posjeta, takmic
enja i drugih skupova (politickih, naucnih, kulturnoumjetnic
kih, sportskih i drugih) na kojima Bosna i Hercegovina
ucestvuje ili je predstavljena;
VI na granicnim prelazima Bosne i Hercegovine.
U svim slucajevima iz prethodnog stava, druge zastave iz Bosne
i Hercegovine nece se isticati zajedno sa zastavom Bosne i
Hercegovine.
Zvanicno isticanje zastave u entitetima i nezvanicna upotreba
zastave regulisace se posebnim zakonom.
Clan 6.
Nepo?ovanje zastave Bosne i
Hercegovine predstavlja kaznjivo djelo. Entiteti ce usvojiti
odgovarajuce propise u roku od dva mjeseca od dana stupanja na
snagu ovog zakona.
Clan 7.
Ovaj zakon ce se objaviti u "Sluzbenom
glasniku BiH" i u sluzbenim glasilima entiteta.
Srijeda, 11. februara 1998. S L U ZB E N I G L A S N I K B i H
Broj 1 Strana 3.3 Na osnovu clana IV. 4. d) Ustava Bosne i
Hercegovine, Parlamentarna skup?ina Bosne i Hercegovine na
sjednici Predstavnic kog doma odrzanoj 3. februara 1998.
godine i na sjednici Doma naroda odrzanoj 3. februara 1998.
godine, donijela je 11. februara 1998.
Historija Bosne i
Hercegovine:
Mracno
doba (600-1000)
U odredenju svakog naroda bitna su dva osnovna
elementa, njegovo porijeklo (etnogeneza) i prostor na kojem
zivi. Pocevsi od cinjenice da su Bosnjaci i njihov jezik
slavenskog porijekla i da je Bosna balkanska drzava, valja
poceti jos od davnih dana kada Slaveni prodiru na Balkan.
Karta oko 600. godine.
Slavenska plemena potpomognuta
Avarima provaljuju granice Biznatije i preplavljuju njene
ilirske pokrajine. Preostalo Rimsko Carstvo ili Bizantija,
koje kontrolira u to doba citav Balkan, suoceno je najezdom
novih barbarskih naroda koji dolaze sa sjevera, naime Avara,
Bugara (iz Azije) i Slavena (iz Ukrajine). Dolazeci u namjeri
da pljackaju, kasnije da naseljavaju zemje i utvrde Bizanta na
Balkanu, rane slavenske horde, uz pomoc snazne konjice Avara i
Bugara, uspijevaju u toku 7. vjeka provaliti i naseliti veci
dio zapadnog Balknana.
Balkan je u znaku haranja barbarskih naroda (Slavena i Bugara).
U toku ovog i narednog vjeka Rim i Konstatinopol pokusavaju
obuzdati "rusilacku bandu" sirenjem krscanstva, razjediniti
ih nametanjem svog drustvenog uredjenja i takve ih
intergrirati u svoje uticajne oblasti.
Karta oko 700. godine.
Prilikom doseljavanja Slaveni
su u Bosni zatekli nesto romaniziranog stanvnistva, uglavnom
ilirskog i trackog porijekla, koje se povlaci u planine baveci
se stocarstvom.Slaveni ih nazivaju Vlasima prema
starogermanskoj rijeci za Rimljane Wallach. Oni se
vremenom slaviziraju, asimiliraju i stapaju sa Slavenima. U
svojoj entnogenezi bosanski Slaveni, kasnije Bosnjani,
Bosanski Muslimani (Bosnjaci iz Bosne), kao centralni
juznoslavenski narod vrlo malo su se mijesali s drugim
narodima, sto nije slucaj sa Hrvatima i pogotovo Srbima u
cijoj je etnogenezi udio neslavenskog elementa prilicno
uocljiv. Vec je Ciro Truhelka primjetio da su Bosnjaci
genetski "najcisci Slaveni u Bosni" sto su kasnije svojim
istrazivanima potvrdili Milenko S. Filipovic, Spiro Kulisic i
Muhamed Hadzijahic. Za razliku od Bosnjaka iz Bosne, Bosnjaci
iz jugoistocnog Sandzaka su ilirskog porijekla. Toliko o
etnogenezi a sada o prostoru na kojem zive.
Na zapadu Hrvati padaju pod uticaj Franacke i primaju
katolicizam. U toku ovog vjeka Avari ratovanjem sa Francima
nestaju iz Panonije, dok na istoku Bugari podrhtavaju granicu
Bizanta. Planinski izoliran region Bosne, o kome se u tom
vremenu malo govori, poznat je pod imenom Sklavinija.
Istocnije od Sklavinije u toku ovog vjeka Srbi, misionarstvom
Cirila i Metodija, padaju pod uticaj Bizantije.
Karta oko 800. godine.
Cjelokupna etnogeneza i
historija Bosnjaka odredjene su Bosnom, to jest prostorom gdje
su zivili i zive. Za razliku od ostalih balkanskih drzava,
Bosna je kroz cijelu svoju historiju imala teritorijalnu
stabilnost i nedjelljivost. Dok su se Hrvatska i Srbija selile
sa svojim narodima, Bosnino geopoliticko srediste uvijek je
bila i ostala sarajevsko-zenicka kotlina rijeke Bosne.O
porijeklu imena Bosna postoje razlicita misljenja. Neki tvrde
da je ono neslavenskog porijekla, vezano za stare narode koji
su tu zivili, dok drugi misle da su bosanski Slaveni to ime
donjeli sa sobom, kao Srbi i Hrvati. Drugoj tvrdnji ide
cinjenica u prilog, da se ime Bosna spominje u raznim
varijacijama (Bosa, Boson, Bosona) za lokalitete u blizini
slavenske pradomovine, te da je bilo koristeno kao zensko ili
musko ime medju Slavenima i Antima.
Snazna Hrvatska drzava na zapadu pod uticajem Rima.
Feudalizacija medju ostalim juznim Slavenima je vidljiva u
mnogim manjim zupama pod porkoviteljstvom Bizantije kao
Imotski, Trebinje, Hum, Raska, Duklja. U ovom vjeku se prvi
put pise o prostoru gornjeg toka rijeke Bosne i Vrbasa pod
imenom "Horion Bosona". Prije kraja ovog vjeka na tlu Bosne se
formira jaka drzava, koju Pop Dukljanin u svojoj hronici
navodi ravnopravnom sa Raskom i Hrvatskom. Na istoku Bugarska,
tada najjaca balkanska drzava, ugrozava Bizant i Rasku. Na
mjesto Avara na sjever nastanjuju se Ugari, koji dolaze iz
Azije.
Karta oko 900. godine.
No u svakom slucaju bizantski
car Konstantin poznaje to ime, cime u svom spisu
De
administrando imperio iz 958. godine naziva jedan
lokalitet "svog" carstva pod imenom "horion Bosona". Iako se
Bosna prvi put u tom dokumentu spominje, vjeruje se da je ona
najstarija juznoslavenska ranofeudalna drzava. Puno prije
Konstantina, naime 833 god. Franci pisu o Sklaviniji
Regnum
Sclavorum, ustvari o Bosni i njenom vladaru knezu Ratimiru.
Kasnije izmedju 877. i 917. god. odrzan je sabor na Duvanjskom
polju gdje se spominje "preblagi kralj Budimir" zapravo vladar
Bosne. Na zalost danas malo dokumenata govore o Bosni iz tog
doba. Razlozi su, da je Bosna kao sredisnji juznoslavenski
region, planinskosumovitog neprohodnog terena, kojeg su
nepismeni barbarski Slaveni naselili, bila odsjecena od
tadasnjih civilizacijskih centara, Rima i Kostantinopola. Zbog
te odsjecenosti Bosna je kasnila za socijalno-politickim
trendovima, te je bila podobno tlo za sirenje "heretika"
tacnije krstijana ili kako je to danas popularno, ali
manje tacno bogumila. U znaku bogumilstva, tog
balkansko-slavenskog protestantizma, i gore nabrojanih
karakteristika, Bosna je kroz vjekove gradila svoju drzavnost.
Srednji vjek (1000-1463)
Proces propodanja slobodnog seljastva i istovremenog rasta
moci feudalaca zahvaca Bizantiju krajem 10. vjeka i dovodi do
opadanja njenog uticaja medu juznoslavenskim plemenima, koja
su do tada bila manje vise intergrirana u njen vojni i
privredni sistem. Smrt bizantskog cara Vasilija II u 1025.
godini znacio je pocetak kraja njene dominantnosti na Balkanu,
tako da 1040. godine bizantska vlada mora potkupljivati
bosanskog bana da joj se pridruzi u rat protiv zetskog kneza
Vojislava, koji se nastojao osamostaliti. To pokazuje da je
Bosna vec u XI vjeku obuhvatala veci broj zupa izmedju Drine i
Vrbasa, koje su, iako slabo povezane, sacinjavale jednu
drzavnu cjelinu.
Kraljevina Hrvatska dominira prostorom medju juznim Slavenima,
ali vodeci ratove za Rim njena moc opada krajem vjeka.
Bugarska Imperija ce tokom ovog vjeka kolabirati i pasti pod
vlast Bizantije za dva vjeka. Smrcu cara Vasilija II 1025.
godine opadace uticaj Bizanta nad juznim Slavenima.
Karta oko 1000. godine.
U XII vjeku Bosna dobija jasne
oblike jedne feudalne drzave u kojoj dolazi do cvrsceg
povezivanja njenih oblasti. Vaznu ulogu u tome je odigrala
cinjenica da Bosna dobija najupornijeg protivnika svoje
drzavne samostalnosti. Radi se o snaznom ugarsko-hrvatsku
kraljevstvu, koje je ugovorom Pacta conventa
iz 1102.
godine nastalo. Tim ugovorom hrvatski velikasi su priznali
ugarskog kralja Kolomana za hrvatskog kralja, a on im je za
uzvrat potvrdio sva njihova dotadasnja prava. Novonastala
drzava nastoji svim silama okupirati Bosnu koju smatra svojim
"podnozijem", tako da vec 1138. god. kralj Bela uspijeva
anektirati prostor Rame svom kraljevstvu. Ovaj vjek je
takodjer poznat po kratkotranoj obnovi moci Bizantije za
vrijeme vladavine njenog cara Manojla Komena izmedju
1143-1180. godine, tako da Bosna dolazi u nezavidni polozaj,
okruzena dvaju jakih i medjusobno neprijateljski raspolozenih
velesila. Za vrijeme ugarsko-bizantskih ratova izmedju 1154.
i 1164. godine, prvi se put po imenu spominje jedan poznati
bosanski ban. Naime radi se o banu Boricu, koji se, ne kao
ugarski vazal nego kao samostalni gospodar cijele Bosne, "svojim
cetama pridruzuje ugarskoj vojsci" protiv bizantskog cara. O
ovim zbivanjima opsirno pise bizantski pisac Kinam, koji
Borica naziva saveznikom simahos ugarskog kralja i
jasno razgranicava Bosnu od ostalih drzava. No u svakom
slucaju Komen 1167. godine ovladava Bosnom, od kad se ona prvi
put u bizantskog carskoj tituli javlja. Nakon Komenove smrti
na vlast u Bosnu dolazi njen napoznatiji vladar, ban Kulin. "Od
Kulina bana i dobrijeh dana" Bosna ekonomski prosperira
trgovajuci sa dalmatinskim gradovima pogotovo sa Dubrovnikom.
Osim toga javljaju se prve vjesti o hereticima u Bosni u pismu
zetskog kneza Vukana upucenog 1199. godine papi, gdje se on
zali da je ban Kulin sa svojom familijom i sa vise od 10.000
krscana presao na" krivo" vjerovanje. Vec 1200. godine papa
trazi intervenciju od ugarskog kralja Emerika, cime je
zapocela bliska saradnja izmedju Rima, ugarsko-hrvatskog
plemstva i raznih vladara iz loze Nemanjica u unistavanju
hereticke Bosne. O ovog vremena kroz cijelu bosnjacku
historiju vodi se borba protiv Bosnjaka pa bili oni krstijani
bili muslimani. Da izbjegne krstaski rat protiv Bosne mudri
ban Kulin pretendira da prihvata katolicizam, dok ce kroz
citav vjek jacati vjerovanje Crkve bosanske sireci se cak i na
Slavoniju.
Ugovorom pacta conventa iz 1102. godine Hrvatska gubi
svoj suverenitet. Tokom ovog vjeka Bosna se nalazi izmedju
novonastale jake ugarsko-hrvatske drzave i obnovljene
Bizantije. S obzirom na ove okolnosti 1138. Ugari osvajaju jug
Bosne, Ramu, a 1167. Bizantija uspostavlja njenu kratkotrajnu
vlast u Bosni. U ovom vjeku se pise o bosanskom banu Boricu,
kao savezniku ugarskog kralja i vladara nezavisne Bosne.
Krajem ovog vjeka na vlast dolazi najpoznatiji bosanski ban
Kulin, cija je vladavina pracena ekonomskim usponim Bosne i
jacanjem Crkve bosanske.
Karta oko 1100. godine.
Krajem cetvrtog krstaskog rata
1204. godine kada su krizari besramno opljackali
Konstantinopol, na politicku scenu dolazi novi jak neprijatelj
Bosne, lukava Venecija. S obzirom da je Bizantija izgubila na
znacaju, srpski vladari se iz licnih interesa stavljaju na
stranu Rima, cime Bosna biva okruzena jednim neprijateljem.
Vlast nad Bosnom preuzima 1232. godine ban Ninoslav, rodbinski
vezan sa Kulinom, koji dolaskom Dominikanaca, godinu poslije,
prihvaca katolicku vjeru. Uprkos tome ovaj vjek je u znaku
jacanja bosanske crvke stavise njenog sirenja na susjedne
zemlje, tako da 1234. papa godine poziva na krstaski rat
protiv Bosne. Rat izbija 1235. trajuci tri godine u kome se
pruza energican otpor krizarima. Osim pljackanja i ubijanja
krizari nisu uspjeli ovladati Bosnom niti unistiti herezu,
stavise sve se zavrsava jacanjem Ninoslava i Crkve bosanske te
opstom propasti misije Dominikanaca. Nakon odbrane Bosne 1240.
godine Ninoslav ucvrscava trgovacki ugovor sa Dubrovnikom u
kome se zaduzuje braniti Dubrovnik od Srba. Izmedju 1241. i
1242. Tatari pustose ugarsko-hrvatsku zemlje, cime jaca
Ninoslavina pozicija tako da, osjecajuci se dovoljno mocnim,
pomaze Splicanima 1243. godine u ratu protiv ugarskog kralja
Bele IV.. Ovaj akt stvara novi sukob izmedju Bosne i
ugarsko-hrvatske drzave, koji se zavrsava 1253. godine
slamanjem bosanskog otpora. Na vlast dolazi Ninoslavov rodjak
i osnivac loze Kotromanoca ban Prijezda, koji se potpuno
stavlja pod vlast ugarskog kralja. Ulazeci u okvire
ugarsko-hrvatske drzave za jedan duzi period, sjeverna Bosne
se dijeli na Usoru i Soli, nad kojima dobiva upravu spski
vazal ugarskog kralja Milutin, koji je odgovoran za
proganjanje krstijana te za srpsko-vlaski kolonizacijoni talas
na sjeveru. Za vrijeme slabe bosanske autonomije mnostvo
heretika krstijana bilo je liseno slobode da bi sluzili
kao robovi sirom Evrope. Mijenjajuci taktiku prema Bosni, Rim
salje 1291. godine franjevce, koji ce se sluziti blazim
metodama i koji ce bitno doprinjeti sirenju katolicke vjere.
Franjevci ce uporno u citavom srednjem vjeku pokusavati
potisnuti Crkvu bosansku iz dvora bosanskih banova te ce
pokusavati umanjiti njen uticaj medju Bosnjanima.
Pocetkom ovog vjeka nastaje veliki pritisak Rima na Bosnu i
njenu crkvu, koji ce sve do osmanskog osvajanja Bosne trajati.
Vjestom vladavinom bana Kulina (1180-1204) i bana Ninoslava
(1232-1253 ) te uprkos dolasku Dominikanaca 1233. i rstaskog
rata protiv Bosne (1235-1238), Bosna uspijeva ocuvati svoj
suverenitet sve do 1253. godine. Pri ulazku u ugarsko-hrvatsku
drzavu, Bosna gubi svoje sjeverne zupe Usoru i Soli.
Proganjanje krstijana nece umanjiti uticaj Crkve bosanske.
Osim toga na politicku scenu javlja se lukava Venecija, koja
ce do njenog postojanja biti nenaklonjena Bosnjacima. Rim
salje 1291. godine franjevce u Bosnu, koji ce znatno prosiriti
katolicizam. Na istoku obnovljena Bugarska uz pomoc Vlaha.
Karta oko 1200. godine.
Spletom okolnosti raste moc
hrvatske plemicke familije Subica u zadnjoj deceniji XIII
vjeka, koja je vidljiva u njenim teritoralnim pretenzijama na
banovine unutar kraljevstva. Vec 1302. godine ratom potiskuju
bosanskog bana Stjepana I iz Bosne u kojoj nemogu ostvariti
svoju dugotrajnu vlast. U borbi za kraljevsku titulu
Kotromanicev sin Stjepan II staje na stranu buduceg kralja
Anzujca te uspijeva pridobiti za sebe uticajne knezove
Hrvatinice, koji mu pomazu potisnuti Subice iz Bosne. Nakon
sloma Subica i novonastalih nemira Stjepan II Kotromanic sebi
osigurava dugotrajnu vlast u Bosni, podrzavanjem kralja Karla
I Roberta, davanjem velikih privilegija
bosanskom plemvstvu. Za samo cetri godine od 1322. do
1326. pripojava Bosni Donje Krajeve (Krajina), Usoru, Soli,
Dalmaciju od Neretve do Cetine i Hum (Hercegovina).
Posjlijedice ove teritorijalne ekspanzije su pojava
pravoslavnog elementa, anektiranjem Huma, te naglo jacanje
Katolicanstva, zauzimanjem Krajine i Dalmacije. Ban Stjepan II
vladao je u povoljnim unutrasnjim i vanjskim prilikama, u
kojima je Bosna znatno privredno ojacala, sto je vidljivo po
eksportu srebra, bakra i zeljeza te kovanju bosanskog dinara
denarius Udajom svoje cerke 1353. godine za ugarskog
Kralja Ludovika I, tada jednog od najuticajnijuíh evropskih
vladara, podigao je ugled Bosni i svoju lozu priblizio svjetu
vise evropske politike. Iste godine njegov sin Tvrtko I
preuzima vlast, ali u znatno izmijenjenim politickim
okolnostima. Tokom svoje vladavine Kralj Ludovik uspijeva
osigurati svoju poziciju sirom ugarsko-hrvatske drzave, sto
isto zeli uciniti nad Bosnom. Zahtijevom na razne bosnaske
oblasti, mijesajuci se u Dubrovacko-Bosansku trgovinu i
otvrajuci, nakon stogodisnjeg zatisja, pitanje Crkve bosanske
i heretika, 1363. godine izbija sukob izmedju Tvrtka i
Ludovika, u kome Tvrtko pobjedjuje. Nakon sto je potvrdio
svoje mejsto u Bosni, 1373. godine, na racun krhke Dusanove
Srbije, anektira ranofeudalnu Rasku (Sandzak), te pomijera
Granicu prema istoku do Boke Kotorske. Tvrtko je "instinktom
feudalca u usponu" preuzeo oslabljenu srpsku krunu,
krunisajuci 1377. godine u manastiru Mileseva za vladara Bosne,
Dalmacije i Srbije. Nakon smrti kralja Ludovika slabi
kraljevska vlast u ugarsko-hrvatskoj drzavi, tako da 1390.
godine Tvrtko svojoj Kraljevini Bosni pripaja Split, Trogir i
Sibenik sa otocima Bracom, korculom i Hvarom. U zadnjoj
deceniji svoje vlasti Tvrtko je suocen upadima Turaka u Bosnu,
prvo u jesen 1386. te na ljeto 1388. godine kod Bilece, kada
Turci bivaju porazeni od bosanskog kneza Vlatka Vukovica. Do
prve velike bitke sa Turcima doslo je na Kosovom polju 1389.
godine, na koje salje svoj najjaci odred prevodjen vojvodom
Vlatkom Vukovicem, koji se iz bitke vraca baz vecih gubitaka.
Danas nazalost Srbi ovu bitku smatraju samo svojom, tako da su,
falcificirajuci historiju, od nje napravili mit u cilju
dizanja svog nacionalnog ponosa i stvaranja mrznje prema svim
slavenskim muslimanima poturicama. Ovom mitom Srbi sebe
stavljaju u ulogu nekog evropskog zastitnika od islamskog
svjeta, cime opravdavaju sva pocinjena ponizavanja, proganjana
i klanja Bosnjaka.
Dusanovo carstvo ekspandira prema istoku na racun slabosti
Bizantije. Pocetkom ovog vjeka Bosna je u okviru
ugarske-hrvatske drzave, ali uspjesnom politikom bosanskog
plemstva u borbama za ugarsko prijestolje, Bosna uspostavlja
svoju drzavnost. U doba vladavine bana Stjepana II (1322-1353)
Bosna, u znaku ekonomskog prosperiteta, ekspandira prema jugu
i zapadu do Jadrana. Njegov sin Tvrtko (1353-1391) nastavlja
uspjesnu vladavinu krunisajuci se za kralja 1377., zauzimanjem
danasnjeg Sandzaka i uspjesnom odbranom od Osmanlija. U dobu
vladavine ovih bosanskih velikasa Crkva bosanska dozivljava
svoj uspon. Nakon smrti kralja Tvrtka I dolazi do feudalnog
rasula najgore vrste, sto ce bitno olaksati Osmanlijama i
Ugarima da uzdrmaju Bosnu.
Karta oko 1300. godine.
Smrtcu kralja Tvrtka I 1391.
godine nastupa nestabilna politicka klima unutar Bosne, koja
je oznacena cestom smjenom kraljeva i uticajnog nejedinstvenog
plemstva. Voljom snazne vlastele na bosansko pijestolje dolazi
Tvrtkov rodjak a ne sin Stjepan Dabisa. Slamajuci otpor
hrvatke vlastele u 1394. godini, borbu za ugarsko-hrvatsku
krunu dobija Sigismund Luksemburski cime je Kralj Dabisa, kao
hrvatski saveznik, primoran predati djelove Hrvatske i
Dalamacije . Nakon toga bosansko plemstvo postavlja 1395.
godine prougarki orijentisanog Stjepana Ostoju za novog
bosanskog kralja. U namjeri da napuljski kralj Ladislav
Anzujski preuzme Sigismundovo mjesto, 1403. hrvatska vlastela
krunise Ladislava za ugarskog kralja. U ovu borbu vecina
uticajne bosanske vlastele se uplice kao hrvatski saveznik,
tako da 1404. godine na bosansko prijestolje dolazi Tvrtkov
sin Tvrtko II. U cilju da smanji uticaj bosanske vlastele u
svojo drzavi, pod navodom borbe protiv "heretika", kralj
Sigismund je 1408. godine kod Dobora sa krizarskom vojskom
nacinio veliki pokolj nad Bosnjanima. Taj poraz je natjerao
bosansku vlastelu vratiti na bosansko prijestolje kralja
Ostoju, te jedan njezin dio prihvatiti Katolicanstvo. Ne
osjecajuci se zadovoljnim 1409. godine Sigismund osvaja
sjeveroistocnu Bosnu sa zupama Usora i Soli, a cetri godine
kasnije zauzima Sansku zupu i otoke Brac i Hvar. Prijetnja
kralja Sigismunda i njegovih krizara, koji su sirom Evrope
klali nekatolike, je bila tolko velika, da je primorala Bosnu
traziti pomoc cak od nekrcanskih Osmanlija, te je ujedinila
poljuljanu bosansku vlastelu. 1415. kod Doboja uz pomoc
Osmanlija Sigismund biva porazen , od kada ce se njihov uticaj
u Bosni sve vise osjecati.
Pad bosanskog kraljevstva oznacen je cestim smjenama Kraljeva
i samovoljom razijedinjenih uticajnih Kezova. U cilju da
smanji njihov uticaj u svojoj drzavi, ugarski kralj Sigismund
pocinje pohod na Bosnu od 1408. do 1413. cineci nezaboravne
pokolje nad Bosnjacima. 1415. godine bosanska vlastela sa
Osmanlijama pobjedjuje Sigismunda. U nadi da potisnu Osmanlije,
zadnji bosanski kraljevi su se glavnom odslanjali na Ugarsku i
Rim sto je negodovalo domacem plemstvu. Nakon kratkotrajnog
izgona Turaka 1444. iz istoka Bosne, kralj Tomas (1443-1461)
pocinje siriti katolicizam da bi osigurao pomoc sa zapada.
1450. godine iz srednje Bosne masovni progon krstijana. 1463.
pad Bosne.
Karta oko 1400. godine.
Godinu kasnije nestaje balans
unutar bosanskog plemstva, tako da dolazi do sukoba izmedju
uticajnih familija u koje se sve vise uplicu Osmanllije. Nakon
kratkotrajne vladavine sina kralja Ostoje, Stjepana Ostojica
(1417-1421), uz ugarsku podrsku, na prijestolje ponovo dolazi
Tvrtko II Tvrtkovic, koji ce vladati sve do svoje smrti 1443.
godine. Za vrijeme svoje vladavine, koja je pracena obnovom
gradova i jacanjem franjevackog uticaja, Tvrtko II balansira
izmedju vlastele, Ugarske i Osmanlija, odslanjajuci se
uglavnom na Ugarsku u nadi da ce ona potisnuti Osmanlije. Na
njegovo mjesto bosanska vlastela postavlja Stjepana Tomasa,
sina bivseg kralja Stjepana Ostoje. Nalazeci se u povoljnim
politickim prilikama 1444. godine kralj Tomas potiskuje
Osmanlije iz istocne Bosne i iz Huma. Na vjest Franjevaca o
dobrim odnosima kralja Tomasa sa Crkvom bosanskom nastupili su
Rimski pritisci na kralja, koji su oslabili njegov polozaj,
cime se Bosna nasla razjedinjena nepsredno pred novu invaziju
Osmanlija u 1448. godini, kada zaposjedaju tvrdjavu Hodidjed
kod Vrh-Bosne Sarajevo. Da dokaze saveznistvo sa Rimom
i Ugarskom, Kralj Tomas je primoran 1450. godine poceti
naslino katoliciziranje Bosnjana, koji u mnostvu bjeze
Osmanlijama i hercegu Stjepanu. 1459. godine zeni svog sina
Stjepana sa cerkom Lazara Brankovica, cime dobija upravu nad
Smederevom. 1461. godine Tomasov sin Stjepan Tomasevic se
krunise za bosanskog kralja, od kada pocinje njegov ogorcen
apel za pomoc u odbrani od Osmanlija. Ugarski kralj obecava
pomoci Bosni, nasto 1462. kralj Tomasevic odgovara odbijanjem
placanjem danka Osmanlijama. Godinu poslije sultan Fatih,
osvajac Carigrada, sa vojskom od 150.000 ljudi osvaja
Tomaseviceve izpraznjene krajeve Bosne i u Kjucu ga pogubljuje.
Ovim cinom je srednjovjekovna Bosna, nakon 77 godina borbe,
pala.
Bosanska plemstva
Denarius
Uskoro:Osmansko
doba 1463-1878
i
Austrougarska, Jugoslavija 1878-1992
Nastavice se....
|
